Let's Talk Islam

Tajemnice za zasłoną

veil-lock
Mala mieszkanka Indii. Fot. Meanest Indian via Foter.com / CC BY-NC-ND.
Jeszcze kilka dni temu cały świat z podziwem i zaskoczeniem patrzył na stające do medalowej walki kobiety w chustach. Teraz życie w Rio powoli wraca do dawnego rytmu. Pogasły światła, flesze, zwinięto czerwone dywany, ale zakryte głowy wciąż budzą tyle samo uznania co niezadowolenia. Z  jednej strony szkocka i kanadyjska policja oficjalnie uznaje hidżab za równoprawny element obowiązkowego munduru, z drugiej kobiety na francuskich plażach straciły prawo do noszenia kostiumów kąpielowych zakrywających włosy i znaczną część ciała (tzw. burkini). Czym jest sprawca całego zamieszania, burka, i skąd się wzięła? I czy hidżab i czador to to samo?

Skąd zasłona?

Wydaje się, że nakaz skromnego stroju, rozumiany przede wszystkim jako zakrywanie włosów, szyi, dekoltu, ramion i nóg jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych zasad islamu. Dlatego w poszukiwaniu jego pochodzenia z pierwszym odruchu sięgamy do Koranu, żeby sprawdzić, co ma do powiedzenia w kwestii ubioru wiernych. Oto najczęściej przywoływane wersety koraniczne, odnoszące się do tematu stroju.

Powiedz wierzącym kobietom,
żeby spuszczały skromnie swoje spojrzenia
i strzegły swojej czystości;
i żeby pokazywały jedynie te ozdoby,
które są widoczne na zewnątrz;
i żeby narzucały zasłony na piersi,
i pokazywały swoje ozdoby jedynie
swoim mężom lub ojcom,
albo ojcom swoich mężów,
albo swoim synom lub synom swoich mężów,
albo swoim braciom, albo synom braci,
lub synom swoich sióstr;
lub ich żonom,
lub tym, którymi zawładnęły ich prawice;
albo swoim służącym spośród mężczyzn,
którzy nie są owładnięci pożądaniem cielesnym;
albo też chłopcom, którzy nie poznali nagości kobiet.
I niech one nie stąpają tak,
aby było wiadomo, jakie ukrywają
ozdoby.

Tłumaczenie znaczenia Świętego Koranu
według Józefa Bielawskiego [źródło: PIW, Warszawa 1986], 24; 31.

O proroku!
Powiedz swoim żonom i swoim córkom,
i kobietom wierzących,
aby się szczelnie zakrywały swoimi okryciami.
To jest najodpowiedniejszy sposób,
aby były poznawane, a nie były obrażane.

Tłumaczenie znaczenia Świętego Koranu
według Józefa Bielawskiego [źródło: PIW, Warszawa 1986], 33; 59.

O synowie Adama!
My zesłaliśmy wam ubranie,
aby zakrywało waszą nagość,
i ozdoby;
lecz szata bogobojności
jest lepsza.

Tłumaczenie znaczenia Świętego Koranu
według Józefa Bielawskiego [źródło: PIW, Warszawa 1986], 7; 26.

Koran nie pomija kwestii stroju, nakazuje skromność w ubiorze, ale nie podaje szczegółów tego, w jaki sposób i co dokładnie kobieta powinna zakryć, aby jej strój był odpowiedni. To w jaki sposób i co zakrywać precyzują najczęściej tradycje lokalne, odzwierciedlone w szkołach religijno-prawnych (czyli w uproszczeniu lokalnych interpretacjach prawa koranicznego) w różnych częściach świata arabskiego i muzułmańskiego.

Właśnie na skutek działania takich regionalnych sił, czy to politycznych (jak w Arabii Saudyjskiej czy Iranie, gdzie za brak zasłony można zostać ukaranym przez państwo mandatem, aresztem czy nawet karami cielesnymi) czy bardziej społecznych, oddolnych, (takich jak tradycje rodzinne czy plemienne) w jednym kraju spotkamy kobiety w workach z dziurami na oczy, a w innym z tylko lekko zarzuconym, powiewającym na wietrze, cienkim szaliczkiem.

arabian-eyes-1
Tradycyjne, beduińskie nakrycie głowy i twarzy kobiety z Synaju w Egipcie, pokryte monetami i eksponujące ciemny makijaż oczu. Fot. mnadi via Foter.com / CC BY-NC.

Co ciekawe, rzadko wspomina się o tym, że pierwszy z przywołanych wyżej wersetów pojawia się już wcześniej w Koranie, w tym samym rozdziale, i dotyczy także mężczyzn – im również religia nakazuje skromne spuszczanie spojrzenia i strzeżenie czystości (Koran 24; 30). Tę zasadę często nazywa się „hijabem dla oczu”, czy też „zasłoną dla oczu”. Podobnie sprawa się ma z trzecim przywołanym fragmentem, w którym nie chodzi tylko o kobiecą skromność – przesłanie jest kierowane także do mężczyzn.

Okazuje się jednak, że tradycja zasłaniania głowy jest o wiele starsza niż sam islam, który tylko zaadoptował obecną na Bliskim Wschodzie tradycję. Dowody na istnienie obyczaju zasłaniania głowy a czasem i twarzy jeszcze przed Muhammadem znajdujemy między innymi w tradycji żydowskiej (dowodzi temu choćby starotestamentalna Księga Rodzaju czy Księga Daniela 13, 32), chrześcijańskiej oraz w przedmuzułmańskiej poezji arabskiej. Do dziś zresztą na Bliskim Wschodzie nie tylko muzułmanki noszą zakryte włosy.

Kto ma się zasłaniać i po co?

Generalna zasada wyraża się w hadisie: Prorok powiedział: „Od kiedy dziewczyna zacznie miesiączkować, nie jest właściwe dla niej by pokazywała swoje ciało oprócz tego i tego”, i wskazał na dłonie i twarz (Sunan abu Daud). Do tego nakazu dostosowuje się większość krajów muzułmańskich, a dzień, kiedy dziewczynka po raz pierwszy zakłada chustę jest celebrowany jako rodzinne święto. Oczywiście i od tego są wyjątki. Nawet kilkuletnie dziewczynki nie mogą pojawić się w szkole czy na ulicy w Teheranie czy Rijadzie. Co ciekawe, nakazuje się zakrywanie głowy razem z twarzą tylko w sytuacji bycia narażonym na popełnienie grzechu.

pretty-banjaran
Tak zakrywamy głowę w niektórych częściach Indii i Pakistanie. Fot. Koshyk via Foter.com / CC BY.

Co można znaleźć w źródłach na temat celowości noszenia zasłony? Odpowiedzi są dość przewidywalne. W pierwszej kolejności chodzi o ustrzeżenie kobiet przed lubieżnymi spojrzeniami obcych mężczyzn. Przytoczony wcześniej fragment Koranu dokładnie wyszczególnia osoby, wśród których kobieta może czuć się swobodnie bez zasłony, nie wzbudzając ryzyka popełnienia grzechu. Chusta stoi także na straży czystości relacji przed- i pozamałżeńskich noszących je kobiet. Ma pomagać w tym, aby małżeństwa i rodziny były trwałe, poprzez eliminację potencjalnych bliskich kontaktów z obcymi mężczyznami.

W końcu zasłona ma być wyzwaniem dla mężczyzn, aby nie skupiali się na zewnętrznym kobiecym pięknie, ale szukali piękna duchowego, piękna charakteru. Według uczonych muzułmańskich ma także dawać kobiecie pełną kontrolę nad relacjami z otoczeniem.

Hidżab nie jedno ma imię

burka
Które to czador a które burka? Fot. za http://bit.ly/2bB1Je4

W literaturze i w internecie spotkać można różne nazwy muzułmańskiego stroju kobiecego. Wynika to z tego, że kolejne regiony przyjmowały własną wersję kobiecego ubioru, a różnorodność językowa w obrębie gminy muzułmańskiej tylko dokładała synonimów dla poszczególnych części zasłony. Jest jednak kilka nazw, które warto znać, aby nie pogubić się w tym co jest czym.

  1. Hijab – (czyt. hhhhidżaaab, z pięknym harczących hhhhh i długim aaa) najpopularniejsza nazwa i najpopularniejszy styl zasłaniania główy i szyi, obecny na Bliskim Wschodzie, a także w Europie czy Ameryce Północnej. Nazwa pochodzi z języka arabskiego i oznacza zasłonęoddzielenie. W zależności od zręczności jego posiadaczki, hidżab może być zwykłym, sprytnie upiętym szalem, ale najczęściej składa się z dwóch części: khimar (czyt. hhhhhimar, znów z pięknym, harczącym hhhh)- to część ściśle przylegająca do głowy, zasłaniająca włosy, uszy, a często także szyję. Khimar gwarantuje, że spod hijabu żaden włosek się nie wyślizgnie. Dopiero na niego nakłada się jilbab (czyt. Dżilbab), czyli luźny szal, który nie tylko zasłania szyję i dekolt, ale daje się upinać na tysiąc sposobów.
  2. Czador – luźny peleryno-szal zakładany na głowę, zakrywający także szyję i dekolt, pozostawiający odkrytą twarz. Nazwa wywodzi się z języka perskiego, bo właśnie w Iranie zasłona jest najczęściej noszona w ten sposób.
  3. Niqab – zasłona na twarz, pozostawiająca odsłonięte oczy. Specyficzną formą niqabu może być także maska noszona w Omanie czy Emiratach Arabskich, check this out!
    5105982566_efae75736f_b
    Tradycyjna omańska maska na twarz zastępuje niqab. Fot. CharlesFred via Foter.com / CC BY-NC-SA.

    4. Burqa – zakrywa całe ciało kobiety, od czubka głowy do kostek, pozostawiając dziurę na oczy w formie grubej siatki, półprzeźroczystego kawałka materiały wszytego w miejscu oczu, czy zakrywającego całą twarz razem z oczami. Obyczaj noszenia takiego stroju prawdopodobnie narodził się wśród pakistańskich szyitów. Dziś jest najbardziej kojarzony z Afganistanem Talibów.

Rozpoznawanie tych czterech rodzajów/elementów stroju to absolutny basic. Wystarczy zajrzeć na youtubowe tutoriale, aby przekonać się jak ogromną różnorodność niesie za sobą hidżab.

Mimo, że często słyszę od muzułmanek, że w islamie w kwestii stroju panuje absolutna wolność i dowolność, nie mogę się z tym w pełni zgodzić. Ta sytuacja dotyczy także mężczyzn. W kręgu każdej religii, a także w każdym kręgu kulturowym, jesteśmy zobowiązani siecią zależności i zasad, również w kwestii ubioru. Nikt z nas nie jest od tego w pełni wolny, a wmawianie sobie absolutnej wolności stroju może być maską równie uciążliwą jak niqab. Ale czy od razu musimy straszyć się „zniewoleniem”?

A Wy co uważacie? Dajcie znać w komentarzach poniżej.

Korzystasz z Bloglovin’? Dołącz mój blog do swoich ulubionych i bądź na bierząco!

Reklamy

2 thoughts on “Tajemnice za zasłoną

  1. Świetna strona! Przeczytałam już zdecydowaną większość artykułów. To wssszystko strasznie ciekawe. Chciałam zapytać, czy nie chciałabyś napisać o życiu uczuciowym i rodzinnym muzułmanów. Bardzo chętnie poczytałabym o muzułmańskiej rodzinie i relacjach damsko męskich, które muszą się bardzo różnić od naszych 😉

    Polubienie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s