Let's Talk Islam

10 rzeczy, których nie wiesz o al-Kʿabie

Untitled design-3
Pielgrzym modlący się w Świętym Meczecie w Mekce, fot. Ali Mansuri, CC BY-SA 2.5.
Jeśli w Familiadzie, w rundzie finałowej padłoby pytanie: jakie jest najświętsze miejsce islamu?, zapewne największa ilość ankietowanych odpowiedziałoby: Mekka. Pewnie byłaby to najwyżej punktowana odpowiedź, a zwycięska rodzina Nowaków spod Warszawy wygrałaby Poloneza. Tymczasem nie chodzi o Mekkę jako taką, czy nawet o znajdujący się w Mekce Świety Meczet, Masdżid al-Haram. Chodzi raczej o to, co jest w jego wnętrzu.

Mała sześcienna budowla, którą z telewizji czy zdjęć kojarzymy jako czarne pudełko na środku wielkiego, wypełnionego ludźmi placu, to الكَعْبَة,  al-Kʿaba (ar. „sześcian”). Ale to nie al-Kʿaba znajduje się w Wielkim Meczecie. To raczej Meczet usytuowano dookoła al-Kʿaby. Ten mały „domek”, a tak naprawdę sanktuarium, jest najważniejszym miejscem islamu. Al-Kʿaba jest epicentrum Mekki.

Okrążenie al-Kʿaby, zwane tradycyjnie طواف (czyt. „tałaf”) jest rytuałem wchodzącym w skład obowiązkowej pielgrzymki do Mekki. Al-Kʿaba jest okrążana przez pielgrzymów 24 godziny na dobę, a każdy pielgrzym musi wykonać siedem okrążeń w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara.

Al-Kʿaba bywa określana także jako „Dom Boga”, „Dom Święty”. I może analogia nie jest precyzyjna, ale stosunek muzułmanów do niej przypomina sposób, w jaki traktuje się Tabernakulum w katolicyzmie, czy Sancta Sanctorum w judaizmie. W podobnym kontekście budynek wspominany jest w Koranie. Mówią o nim także liczne hadisy.

I oto uczyniliśmy ten Dom miejscem nawiedzania
i miejscem bezpiecznym.
I weźcie sobie jako miejsce modlitwy stację Abrahama.
Zawarliśmy przymierze z Abrahamem i Isma`ilem:
„Oczyśćcie Mój Dom dla odprawiających okrążenia,
dla tych, którzy pozostają w medytacji,
i dla tych, którzy się pochylają i wybijają pokłony.”

Koran, 2; 125.

Bóg uczynił Kabę Domem świętym wzniesionym dla ludzi;
i miesiąc święty, i ofiary ze zwierząt, i wieńce;
abyście wiedzieli, że Bóg wie dobrze,
co jest w niebiosach i co jest na ziemi,
i że Bóg o każdej rzeczy jest wszechwiedzący!

Koran, 5; 97.

A oto 10 rzeczy, których większość osób nie wie na temat al-Kʿaby i jej historii.

Untitled design-5
fot. Seyfi Şeren via flickr.com

1. We wnętrzu al-Kʿaby znajduje święty Czarny Kamień, الحجر الاسواد (czyt. „al-hadżar al-asład”). To on jest głównym celem pielgrzymek muzułmanów i największą świętością, odwiedzaną przez ok. pół miliona osób rocznie. Muzułmańska tradycja utrzymuje, że Kamień spadł na ziemię z nieba za czasów Adama i Ewy, aby wskazać pierwszym rodzicom miejsce, gdzie mają zbudować ołtarz dla Boga. W ten sposób miało powstać pierwsze miejsce modlitwy na ziemi.

Historia Kamienia miała łączyć się także z Abrahamem, któremu przypisuje się odnalezienie Kamienia w miejscu, gdzie Adam postawił ołtarz. Po odkryciu tego znaleziska, Abraham miał polecić swojemu synowi, Izmaelowi, zbudowanie w tym miejscu świątyni, al-Kʿaby.

2. Czarny Kamień nie stoi sobie na stojaczku na środku sześciennego sanktuarium (tak sobie to kiedyś wyobrażałam. Albo może, że sobie tam leży na aksamitnej poduszce?). Jest wbudowany na wysokości 1,5 metra w południowo-wschodnim narożniku świątyni. Istnieją hipotezy, że Kamień jest meteorytem lub fragmentem meteorytu czy lawy. Połyskuje na czarno-czerwony kolor i przez wieki został wypolerowanym na gładko przez ręce pielgrzymów. Jesteście ciekawi jak obecnie wygląda?

Untitled design
Święty Czarny Kamień, fot. American Muslim – Own work, CC BY-SA 3.0.
Black_Stone_front_and_side
Święty Czarny Kamień: widok z przodu i z boku, rys. William Muir, „The Life of Muḥammad”.

3. Al-Kʿaba jest najlepszym zaprzeczeniem faktu, że islam wyłącznie potępiał i wykorzeniał wszystkie plemienne wierzenia i obyczaje, które poprzedzały jego zaistnienie na Bliskim Wschodzie. Sam „święty sześcian” i znajdujący się w nim Czarny Kamień łączą się z tradycją przedmuzułmańską i jako część dawnych wierzeń zostały zaadoptowane do islamu. Zanim pojawił się islam świątynia była poświęcona prawdopodobnie jednemu z bogów arabskich, Hubalowi. Wszystko wskazuje na to, że już wtedy nazywano ją al-Kʿabą. To dzięki wysokiej randze tej świątyni członkowie plemienia Kurajszytów (w skład którego wchodził ród Haszymitów, ród Proroka Muhammada) zjednoczyli się i osiedli na stałe w Mekce.

Za życia Muhammada na sanktuarium składała się niewielka, najpewniej drewniana budowla wraz z mieszczącymi się w niej 360 posągami arabskich bożków. Przechowywany był w niej także Czarny Kamień. Sam dziadek Proroka, ʾAbd al-Muṭṭalib, był opiekunem świątyni i znajdującej się w pobliżu studni Zamzam. Po zwycięskim wkroczeniu Muhammada do Mekki, Prorok roztrzaskał posągi bożków, pozostawiając jednak zarówno Kamień jak i tradycję pielgrzymowania do świętego miejsca.

Untitled design-4
Zdjęcie świątyni z 1907 roku, fot. By مكتبة المسجد الحرام via Wikipedia.com.

4. Święty Czarny Kamień jest pęknięty. Prawdopodobnie w 683 roku, na skutek zamieszek i walk pomiędzy plemionami arabskimi, al-Kʿaba została uszkodzona, a Czarny Kamień pękł i rozpadł się na części. Przechowuje się go jednak jako całość, scaloną srebrną obręczą (jak widać na zdjęciu powyżej). Mniejsze kawałeczki zostały połączone ze sobą tak, że cały Kamień składa się na około 7, 8 większych kawałków. Poza tym Czarny Kamień nie miał łatwego życia. W 931 roku został zrabowany przez karmatów (jeden z prądów szyizmu) z Bahrajnu i wywieziony z Mekki. Powrócił na swoje miejsce dopiero dwadzieścia lat później.

5. al-Kʿaba pełniła istotną rolę w arabskiej mitologii i historii literatury. Wspomina o niej Ryszard Piwiński w książce Mitologia Arabów:

[Kamień] początkowo biały, stał się z upływem wieków czarny, zmieniony przez grzeszne usta pątników. Tutaj* zawieszano wyszywane złotymi nićmi na jedwabiu najsłynniejsze poematy staroarabskie, wyróżnione na konkursach poetyckich, urządzanych na terenie dawnej Arabii.

*Tzn. w al-Kʿabie (przyp. Islamista).

Ryszard Piwiński, Mitologia Arabów

Akt stworzenia polegał na tym, że  po kolei zostały wywiedzione z niej [ze świątyni] wszystkie sfery niebieskie, a następnie ziemskie. Cały kosmos składać się miał z sukcesywnie stworzonych siedmiu sfer ziemskich i siedmiu niebieskich. W siódmym niebie spoczywać miał tron Stworzyciela na jednej linii z al-al-Kʿabą, wyznaczającą z nim wspólnie oś wszechświata.

Ryszard Piwiński, Mitologia Arabów

12963811_10154521587894879_1766340411154691986_n
Wierni próbują dotknąć świętego sanktuarium, fot. Hadith of the Day via facebook.com

6. Wierni, chcąc wypełnić obowiązek pięciu modlitw w ciągu dnia, bez względu na to, gdzie na świecie się znajdują, zwracają się w stronę Mekki, a raczej w stronę al-Kʿaby. Kierunek ten nazywamy قبلة (czyt. „kibla” – ar. kierunek). Z tego powodu dokładne współrzędne geograficzne świątyni są bardzo istotne i wynoszą 21.422495°N 39.826201°E. Dlatego też w wielu miejscach, np. hotelach, na lotniskach, można spotkać taki znak, wskazujący odpowiedni kierunek modlitwy.

7781250356_4659159285_c
Kierunek modlitwy, qibla, fot. The Wilky Bar Kid via Foter.com / CC BY-NC-SA.

7. Al-Kʿaba wygląda jak zamknięte pudełko, bez wejścia. Ma jednak drzwi i istnieje możliwość wejścia do środka (tylko dla muzułmanów!). Oryginalnie sanktuarium miało dwoje drzwi, tzn. wejście i wyjście, oraz okno (?) i mógł do niego wejść każdy wierny. Obecnie jest to zaszczyt zarezerwowany dla wybranych.

Budynek jest otwierany dwa razy do roku na tak zwane „sprzątanie al-Kʿaby”, które następuje na ok. 30 dni przed rozpoczęciem Ramadanu oraz na 30 dni przez rozpoczęciem okresu pielgrzymkowego Hadżdż. Sprzątanie jest wydarzeniem ważnym i transmitowanym przez media. Chodzi tu jednak raczej o rytuał niż rzeczywiste czyszczenie czegokolwiek. Symbolicznego sprzątania dokonują zaproszeni goście i dygnitarze przy użyciu… zwykłej miotły.

Jak widać na filmie, wnętrze sanktuarium nie jest puste. Ściany są wyłożone marmurem i zieloną tkaniną. Można też dostrzec wmurowane w ściany tablice, upamiętniające kolejne renowacje obiektu, umieszczane tam przez władców panujących w okresie remontu.

8. Jest tylko jedno miejsce na ziemi, w który muzułmanin może się modlić będąc zwróconym w dowolnym kierunku! Jest nim wnętrze al-Kʿaby 🙂 .

9. Klucze do al-Kʿaby od czasów Muhammada znajdują się w rękach tej samej rodziny. Tradycja mówi, że po zajęciu Mekki przez Muhammada, przekazał on klucze ʿUṯmānowi Ibn Ṭalḥa z ludu Banī Šaība (czyt. „Bani Szajba”. Nie ma jak dobra nazwa rodu) z następującym przykazaniem: Weź je [klucze], o rodzie Talhy, na wieczność, aż do Dnia Sądu. I nie będą odebrane od ciebie chyba, że przez niesprawiedliwego, despotycznego tyrana (tłum. Islamista). Tradycja przekazywania kluczy w rodzie Banī Šaība przetrwała aż do dzisiejszego dnia i każdy kalif, sułtan, król, który chciał odwiedzić sanktuarium, musiał prosić tę samą rodzinę kluczników o otwarcie drzwi.

10. Muzułmanie wierzą, że istnieją tak naprawdę dwie takie świątynie. Al-Kʿaba w Mekce jest tylko repliką znajdującego się bezpośrednio nad nim sanktuarium w niebie, tak zwanego بيت المعمور (czyt. Bejtul Maamuruur).

Na Księgę zapisaną na pergaminie rozwiniętym!
Na Dom odwiedzany! Na sklepienie wzniesione!
Na morze wzburzone!
Zaprawdę, kara twego Pana spadnie niebawem!

Koran 52; 4.

 

Reklamy

2 thoughts on “10 rzeczy, których nie wiesz o al-Kʿabie

  1. Al-Kʿaba jest najlepszym zaprzeczeniem faktu, że islam wyłącznie potępiał i wykorzeniał wszystkie plemienne wierzenia i obyczaje, które poprzedzały jego zaistnienie na Bliskim Wschodzie. Sam „święty sześcian” i znajdujący się w nim Czarny Kamień łączą się z tradycją przedmuzułmańską i jako część dawnych wierzeń zostały zaadoptowane……
    Niestety teraz już niczego nie adoptują (oprócz techniki np. I phone). Wyłącznie potępiają i próbują wykorzeniać. 🙂

    Polubienie

    1. Co do al-Kaby, zupełnie się zgadzam. Islam nie wyrósł z niczego i wiele podobnych obyczajów przyswoił sobie ze zwyczajów, które już na Bliskim Wschodzie istniały, jak na przykład zasłanianie głowy. Jest to zupełnie naturalny proces dla każdej religii i często przeprowadzany zupełnie celowo, żeby lepiej się przyjęła na danym terenie. Dzisiaj sytuacja jest bardziej złożona, bo islam podzielił się na wiele nurtów. Niektóre z nich również są mocno zmieszane, zwłaszcza w miejscach, gdzie islam podarł bardzo późno (np. islam sunnicki w Azji Centralnej, Uzbekistanie, Tadżykistanie itd. przejął wiele od prawosławia, islam suficki w jakiś dziki miks w ogóle, szyizm poza Iranem bardzo łatwo przejmuje kawałki wierzeń innych religii, stąd kult świętych i duchowieństwo). Ale tak jak słusznie zauważasz część nurtów, takich jak np. salafizm nienawidzi inkulturacji zupełnie nie zdając sobie sprawy, że od tego nie ma ucieczki. Nawet najbardziej skrajny islam zawsze będzie miał coś zaczerpniętego od innych, bo w końcu obok chrześcijan i żydów wyrastał i ma to w swojej istocie. Także żeby wykorzenić to całkiem trzeba by chyba zacząć wszystko od początku 😉

      Polubienie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s